İçeriğe geç
22 Kasım 2026 Pazar
Son Dakika
Pankreas Kanserinde Umut Veren Gelişme: Yeni İlaç Dikkat ÇektiCANİK’TEN ABD PAZARINDA TÜRK İMZASI: SAMSUN’DAN DÜNYAYA UZANAN BAŞARI HİKÂYESİEkrem İmamoğlu’nun Diploma İptal Kararı KesinleştiOyuncu Lance Broadway 43 Yaşında Merdiven Boşluğunda Ölü Bulundu170 Ülkede Akıllı Televizyon Alarmı: Türkiye’de 32 Bin Cihaz RiskteMersin’de Uyuşturucu Operasyonu: 24 Şüpheli TutuklandıGalatasaray’dan Stat Değişikliği Sonrası Taraftarlara Üç MüjdeDoktor Pelin Pınar’ın Ölmeden Önceki Son Görüntüleri Ortaya ÇıktıGaziantep’te Uyuşturucu Operasyonu: 52 Şüpheli TutuklandıNadir toprak elementleri neden stratejik? Galyum, germanyum ve kritik mineral rekabetiPankreas Kanserinde Umut Veren Gelişme: Yeni İlaç Dikkat ÇektiCANİK’TEN ABD PAZARINDA TÜRK İMZASI: SAMSUN’DAN DÜNYAYA UZANAN BAŞARI HİKÂYESİEkrem İmamoğlu’nun Diploma İptal Kararı KesinleştiOyuncu Lance Broadway 43 Yaşında Merdiven Boşluğunda Ölü Bulundu170 Ülkede Akıllı Televizyon Alarmı: Türkiye’de 32 Bin Cihaz RiskteMersin’de Uyuşturucu Operasyonu: 24 Şüpheli TutuklandıGalatasaray’dan Stat Değişikliği Sonrası Taraftarlara Üç MüjdeDoktor Pelin Pınar’ın Ölmeden Önceki Son Görüntüleri Ortaya ÇıktıGaziantep’te Uyuşturucu Operasyonu: 52 Şüpheli TutuklandıNadir toprak elementleri neden stratejik? Galyum, germanyum ve kritik mineral rekabeti

Münhasır ekonomik bölge ve karasuları nedir? Deniz yetki alanları tek tabloda

Karasuları, bitişik bölge, münhasır ekonomik bölge ve kıta sahanlığı... Denizdeki yetki alanlarının kaç mil olduğunu, kıyı devletine hangi hakları verdiğini ve komşu ülkeler arasında sınırın nasıl çizildiğini açıkladık.

Haber Merkezi
Giriş:
Kaynak: Yazar World0 yorum8 dk okuma
Paylaş
Münhasır ekonomik bölge ve karasuları nedir? Deniz yetki alanları tek tabloda
Münhasır ekonomik bölge ve karasuları nedir? Deniz yetki alanları tek tabloda Fotoğraf: Yazar World

Sesli Dinle

Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.

Karasuları, bitişik bölge, münhasır ekonomik bölge ve kıta sahanlığı... Denizdeki yetki alanlarının kaç mil olduğunu, kıyı devletine hangi hakları verdiğini ve komşu ülkeler arasında sınırın nasıl çizildiğini açıkladık.

Karasuları, kıyı devletinin egemenliğinin uzandığı ve esas hat denilen kıyı çizgisinden itibaren en fazla 12 deniz mili genişliğindeki deniz alanıdır. Münhasır ekonomik bölge (MEB) ise 200 deniz miline kadar uzanabilen ve kıyı devletine egemenlik değil, balıkçılık, enerji ve madenler gibi ekonomik kaynaklar üzerinde egemen haklar tanıyan alandır.

Deniz yetki alanları, uluslararası ilişkilerde coğrafya ile hukukun kesiştiği en teknik konulardan biridir. Bugünkü kuralların çoğu, 1982'de imzalanıp 1994'te yürürlüğe giren BM Deniz Hukuku Sözleşmesi'nde (UNCLOS) yer alır. Türkiye bu sözleşmeye taraf değildir; ancak sözleşmedeki kuralların bir kısmı uluslararası teamül hukuku olarak kabul edilir.

Deniz yetki alanları tek tabloda

AlanAzami genişlikKıyı devletinin yetkisiDiğer devletlerin hakkı
İç sularEsas hattın kara tarafıTam egemenlikKural olarak geçiş hakkı yok
Karasuları12 deniz miliEgemenlik (deniz yatağı ve hava sahası dahil)Zararsız geçiş hakkı
Bitişik bölge24 deniz miliGümrük, maliye, göç ve sağlık denetimiSeyrüsefer serbestisi
Münhasır ekonomik bölge200 deniz miliSu sütunu, deniz yatağı ve toprak altındaki kaynaklar üzerinde egemen haklarSeyrüsefer, uçuş, kablo ve boru hattı döşeme
Kıta sahanlığıKural olarak 200 mil; şartları varsa daha fazlaDeniz yatağı ve toprak altı kaynaklarÜstteki suların statüsü etkilenmez
Açık denizUlusal yetki alanlarının dışıYokHerkese açık

Mil hesabı: 200 deniz mili kaç kilometre?

Bir deniz mili 1.852 metredir. Buna göre 12 deniz mili yaklaşık 22,2 kilometre, 200 deniz mili ise yaklaşık 370 kilometre eder (200 × 1,852 = 370,4). İki kıyı arasındaki mesafe 400 deniz milinden azsa, iki devletin olası MEB alanları çakışır ve sınırın anlaşmayla çizilmesi gerekir. Akdeniz ve Ege gibi yarı kapalı denizlerde bu durum neredeyse her kıyı için geçerlidir.

Karasularında zararsız geçiş

Karasuları, kıyı devletinin toprağı gibi egemenlik alanıdır; ancak yabancı gemilerin “zararsız geçiş” hakkı vardır. Geçiş, kıyı devletinin barışını, düzenini ve güvenliğini bozmadığı sürece zararsızdır. Silah tatbikatı, casusluk, kirlilik yaratma veya izinsiz balıkçılık geçişi zararsız olmaktan çıkarır. Denizaltıların su yüzeyinde ve bayraklarını göstererek geçmesi gerekir. Uluslararası seyrüsefere açık boğazlarda ise farklı bir rejim uygulanabilir; Türk Boğazları özel bir antlaşmayla düzenlendiği için bu konuda Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin geçiş hükümleri belirleyicidir.

MEB ile kıta sahanlığı arasındaki fark

İki kavram sık sık birbirine karıştırılır. Temel farklar şunlardır:

  • Kapsam: MEB su sütununu, deniz yatağını ve toprak altını birlikte kapsar. Kıta sahanlığı yalnızca deniz yatağı ve toprak altıyla ilgilidir; balıklar gibi su sütunundaki kaynakları kapsamaz.
  • İlan: MEB'in kıyı devleti tarafından ilan edilmesi gerekir. Kıta sahanlığı üzerindeki haklar ise kıyı devletine kendiliğinden (ipso facto) ait kabul edilir.
  • Genişlik: MEB en fazla 200 mildir. Kıta sahanlığı, kara ülkesinin doğal uzantısı kıta kenarına kadar sürüyorsa belirli teknik ölçütlere göre 200 milin ötesine uzanabilir.

Doğu Akdeniz'deki enerji tartışmalarında “kıta sahanlığı” ifadesinin sık geçmesinin nedeni de budur: Doğal gaz yatakları deniz yatağının altındadır ve bu kaynaklar üzerindeki hak, MEB ilan edilmemiş olsa bile kıta sahanlığı üzerinden ileri sürülebilir.

Komşu devletler arasında sınır nasıl çizilir?

Kıyıları karşılıklı ya da yan yana olan devletlerin yetki alanları çakıştığında, UNCLOS sınırın “hakkaniyete uygun bir çözüme ulaşmak için” anlaşmayla belirlenmesini öngörür. Uluslararası mahkemelerin içtihadında genellikle üç aşamalı bir yöntem izlenir:

  1. İki kıyı arasında geçici bir eşit uzaklık (orta hat) çizilir.
  2. Kıyıların uzunluk farkı, adaların konumu ve coğrafi şekil gibi “ilgili koşullar” nedeniyle bu hattın kaydırılması gerekip gerekmediği incelenir.
  3. Sonucun, kıyı uzunlukları ile tahsis edilen alanlar arasında belirgin bir orantısızlık yaratıp yaratmadığı kontrol edilir.

Adaların etkisi, bu sürecin en tartışmalı konusudur. UNCLOS, insan yerleşimine veya kendi ekonomik yaşamına elverişli olmayan kayalıkların MEB ve kıta sahanlığı doğurmayacağını belirtir. Mahkemeler ise büyük kıyıların karşısındaki küçük adalara, duruma göre tam, kısmi ya da hiç etki tanımayabilmiştir. Türkiye'nin Ege ve Doğu Akdeniz'deki tutumu da ana kara kıyısının karşısındaki adaların etkisinin hakkaniyete göre sınırlandırılması gerektiği görüşüne dayanır.

Türkiye'nin deniz yetki alanları

Türkiye'de karasularının genişliği 2674 sayılı Karasuları Kanunu ile belirlenir ve kanun, farklı denizler için farklı genişlik belirlenmesine imkân tanır. Uygulamada karasuları Ege Denizi'nde 6 deniz mili, Karadeniz ve Akdeniz'de 12 deniz mili olarak uygulanmaktadır. Türkiye ayrıca Karadeniz'de münhasır ekonomik bölge ilan etmiştir ve bu bölgenin sınırları komşu ülkelerle yapılan anlaşmalarla belirlenmiştir. Güncel mevzuat metinlerine mevzuat.gov.tr üzerinden, resmî tutumlara ise Dışişleri Bakanlığı sitesinden ulaşılabilir.

Deniz yetki alanlarının neden bu kadar stratejik görüldüğünü anlamak için coğrafya ile güç arasındaki ilişkiye bakmak gerekir; bunu jeopolitiğin temel teorilerini anlattığımız yazıda ele aldık.

Sık sorulan sorular

MEB'de yabancı gemiler serbestçe dolaşabilir mi?

Evet. MEB'de seyrüsefer ve üzerinden uçuş serbestisi korunur. Yabancı gemiler kıyı devletinin izni olmadan bu alanda balık avlayamaz, sondaj yapamaz veya bilimsel araştırma yürütemez.

UNCLOS'a taraf olmayan devletler bu kurallarla bağlı mı?

Sözleşmenin teamül hukukunu yansıtan hükümleri, taraf olmayan devletler için de bağlayıcı kabul edilir. Hangi hükmün teamül niteliği taşıdığı ise zaman zaman tartışma konusudur. Benzer bir mantığın antlaşma hukukundaki karşılığını antlaşmaların hangi aşamada bağlayıcı olduğunu anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.

Tarihteki büyük salgınlar: Kara Veba'dan İspanyol gribine insanlığı değiştiren hastalıklarİlgili HaberTarihteki büyük salgınlar: Kara Veba'dan İspanyol gribine insanlığı değiştiren hastalıklar
Paylaş

Düzeltme ve cevap hakkı — bu haberde şeref ve haysiyetinizi ihlal eden ya da gerçeğe aykırı bir husus olduğunu düşünüyorsanız, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurabilirsiniz.

Haber Merkezi · Editör

Yazar World, 2026 yılında yayın hayatına başladı. Yazar Medya Anonim Şirketi bünyesinde tarafsız, hızlı ve güvenilir haber yayıncılığı faaliyetlerini sürdürüyor.

İlgili Haberler

Yorumlar (0)

Kalan: 500 karakter

Bu habere henüz onaylanmış bir yorum yok. İlk yorumu siz yazın; yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.

Bunlar da İlginizi Çekebilir