İçeriğe geç
22 Kasım 2026 Pazar
Son Dakika
Pankreas Kanserinde Umut Veren Gelişme: Yeni İlaç Dikkat ÇektiCANİK’TEN ABD PAZARINDA TÜRK İMZASI: SAMSUN’DAN DÜNYAYA UZANAN BAŞARI HİKÂYESİEkrem İmamoğlu’nun Diploma İptal Kararı KesinleştiOyuncu Lance Broadway 43 Yaşında Merdiven Boşluğunda Ölü Bulundu170 Ülkede Akıllı Televizyon Alarmı: Türkiye’de 32 Bin Cihaz RiskteMersin’de Uyuşturucu Operasyonu: 24 Şüpheli TutuklandıGalatasaray’dan Stat Değişikliği Sonrası Taraftarlara Üç MüjdeDoktor Pelin Pınar’ın Ölmeden Önceki Son Görüntüleri Ortaya ÇıktıGaziantep’te Uyuşturucu Operasyonu: 52 Şüpheli TutuklandıNadir toprak elementleri neden stratejik? Galyum, germanyum ve kritik mineral rekabetiPankreas Kanserinde Umut Veren Gelişme: Yeni İlaç Dikkat ÇektiCANİK’TEN ABD PAZARINDA TÜRK İMZASI: SAMSUN’DAN DÜNYAYA UZANAN BAŞARI HİKÂYESİEkrem İmamoğlu’nun Diploma İptal Kararı KesinleştiOyuncu Lance Broadway 43 Yaşında Merdiven Boşluğunda Ölü Bulundu170 Ülkede Akıllı Televizyon Alarmı: Türkiye’de 32 Bin Cihaz RiskteMersin’de Uyuşturucu Operasyonu: 24 Şüpheli TutuklandıGalatasaray’dan Stat Değişikliği Sonrası Taraftarlara Üç MüjdeDoktor Pelin Pınar’ın Ölmeden Önceki Son Görüntüleri Ortaya ÇıktıGaziantep’te Uyuşturucu Operasyonu: 52 Şüpheli TutuklandıNadir toprak elementleri neden stratejik? Galyum, germanyum ve kritik mineral rekabeti

DSÖ Pandemi Anlaşması nedir? PABS eki ve patojen paylaşımı tartışması

Mayıs 2025'te kabul edilen Pandemi Anlaşması, bir sonraki salgında aşı ve ilaçlara erişimi daha adil kılmayı hedefliyor. Anlaşmanın içeriğini ve imzaya açılmasını bekleten PABS ekini anlattık.

Haber Merkezi
Giriş:
Kaynak: Yazar World0 yorum8 dk okuma
Paylaş
DSÖ Pandemi Anlaşması nedir? PABS eki ve patojen paylaşımı tartışması
DSÖ Pandemi Anlaşması nedir? PABS eki ve patojen paylaşımı tartışması Fotoğraf: Yazar World

Sesli Dinle

Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.

Mayıs 2025'te kabul edilen Pandemi Anlaşması, bir sonraki salgında aşı ve ilaçlara erişimi daha adil kılmayı hedefliyor. Anlaşmanın içeriğini ve imzaya açılmasını bekleten PABS ekini anlattık.

20 Mayıs 2025'te Cenevre'de toplanan 78. Dünya Sağlık Asamblesi, DSÖ tarihinde 2003 tarihli Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi'nden sonraki ikinci büyük uluslararası sağlık anlaşmasını kabul etti: Pandemi Anlaşması. Metin, bir sonraki pandemide COVID-19 döneminde yaşanan eşitsizliklerin tekrarlanmamasını amaçlıyor. Ancak anlaşmanın imzaya açılabilmesi, ayrı bir ek üzerindeki müzakerelerin tamamlanmasına bağlı. Bu yazı, küresel sağlık ve salgınlar rehberinde kısaca değindiğimiz anlaşmanın ayrıntılarına iniyor.

Anlaşma neden gerekli görüldü?

COVID-19 pandemisinde yüksek gelirli ülkeler aşı üreticileriyle önceden ikili anlaşmalar yaparak ilk dozların büyük bölümünü güvence altına aldı. Düşük gelirli ülkelerde aşılama aylarca geride kaldı. Aynı dönemde bazı ülkeler koruyucu ekipman ve ilaç hammaddesi ihracatını kısıtladı. Ortak mekanizma COVAX'ın neden beklentilerin gerisinde kaldığını COVAX ve CEPI yazımızda anlattık.

Var olan Uluslararası Sağlık Tüzüğü, salgının bildirilmesi ve izlenmesi üzerine kuruluydu; aşı, ilaç ve test gibi “karşı önlemlere” erişimi düzenlemiyordu. Pandemi Anlaşması bu boşluğu doldurmak üzere tasarlandı.

Anlaşmanın ana başlıkları

  • Önleme ve Tek Sağlık: Ülkelerin hayvandan insana geçen hastalık risklerini azaltmaya yönelik önlemler alması.
  • Araştırma ve üretim: Aşı ve ilaç üretim kapasitesinin coğrafi olarak daha dengeli dağılması, teknoloji transferinin teşvik edilmesi.
  • Tedarik ve lojistik: Küresel bir tedarik zinciri ve lojistik ağı kurulması.
  • Sağlık iş gücü: Salgın döneminde müdahale edecek sağlık çalışanlarının yetiştirilmesi ve korunması.
  • Patojene erişim ve fayda paylaşımı (PABS): Anlaşmanın en tartışmalı ve henüz tamamlanmamış bölümü.

Metin, DSÖ'ye ülkelerin içinde karantina, aşı zorunluluğu veya sınır kapatma gibi kararlar alma yetkisi vermediğini açıkça belirtiyor. Ulusal egemenlik vurgusu, müzakerelerde uzlaşının sağlanabilmesi için kritik bir unsur oldu. Bu tür yanlış anlamalar sosyal medyada sıkça dolaştığı için metnin bu yönünü bilmek önemli.

PABS nedir, neden düğüm noktası?

PABS, “Pathogen Access and Benefit-Sharing” yani patojene erişim ve fayda paylaşımı demektir. Mantığı basit bir takasa dayanır: Ülkeler, salgın potansiyeli taşıyan patojenlerin örneklerini ve genetik dizilim verilerini hızla paylaşır; buna karşılık bu verilerden geliştirilen aşı, test ve tedavilerden adil pay alır.

Anlaşmanın kabul edilen metnine göre, bir pandemi acil durumunda sisteme katılan üreticilerin üretimlerinin belirli bir kısmını DSÖ'nün kullanımına ayırması öngörülüyor. Tartışma ayrıntılarda düğümleniyor:

  1. Üreticilerle yapılacak sözleşmelerin ne kadar bağlayıcı olacağı,
  2. Genetik dizilim verisini kullanan şirketlerin hangi yükümlülükleri üstleneceği,
  3. Fikri mülkiyet ve teknoloji transferinin nasıl ele alınacağı.

Gelişmekte olan ülkeler, örnek paylaşıp aşıya erişememe deneyimini tekrar yaşamak istemiyor. İlaç sanayisinin güçlü olduğu ülkeler ise araştırmayı caydıracak yükümlülüklerden kaçınmak istiyor.

Yürürlük için hangi adımlar gerekiyor?

AdımDurum
Anlaşma metninin kabulüMayıs 2025'te Dünya Sağlık Asamblesi'nde kabul edildi.
PABS ekinin müzakeresiHükümetlerarası çalışma grubunda sürüyor; Mayıs 2026'daki Asamble'de süre uzatıldı.
İmzaya açılışPABS eki kabul edildikten sonra.
Yürürlük60 ülkenin onay belgesini sunmasından sonra.

Mayıs 2026'daki 79. Dünya Sağlık Asamblesi'nde PABS eki üzerinde uzlaşı sağlanamadı ve üye devletler müzakereleri uzattı. Sonucun Mayıs 2027'deki Asamble'ye ya da uzlaşı erken sağlanırsa özel bir oturuma sunulması öngörülüyor. Güncel durumu DSÖ'nün resmî sitesinden izlemek gerekir. Uluslararası anlaşmalarda imza ile onayın neden ayrı aşamalar olduğunu uluslararası antlaşmaların yürürlüğe giriş süreci yazısında açıklamıştık.

Destekçiler ve eleştirmenler ne diyor?

Anlaşmayı savunanlar, salgın hazırlığının ilk kez aşı ve ilaç erişimini de kapsayan bir hukuki çerçeveye kavuştuğunu vurguluyor. Onlara göre üretim kapasitesinin farklı bölgelere yayılması, bir sonraki salgında tedarikin birkaç ülkenin ihracat kararlarına bağımlı kalmasını önleyecek. Ayrıca bir küresel tedarik ve lojistik ağı fikri, kriz anında her ülkenin kendi başına pazarlık yapmasının yarattığı kaosu azaltmayı amaçlıyor.

Eleştirmenler ise farklı yönlerden itiraz ediyor. Bir kesim, metnin pek çok hükmünün “teşvik eder” ya da “uygun olduğu ölçüde” gibi yumuşak ifadelerle yazıldığını ve bağlayıcılığın sınırlı kaldığını söylüyor. Başka bir kesim ise uluslararası düzenlemelerin ulusal karar alma alanını daraltabileceği kaygısını dile getiriyor; oysa metin, ulusal egemenliği açıkça koruma altına alıyor. Bazı devletlerin DSÖ ile ilişkilerini gözden geçirmesi de anlaşmanın küresel kapsamını tartışmaya açtı.

Sonuç olarak anlaşmanın etkisi, büyük ölçüde PABS ekinin içeriğine ve kaç ülkenin onaylayacağına bağlı olacak. 60 onay eşiği, Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi'nde aranan 40 onaydan daha yüksek tutuldu; bu da anlaşmanın geniş bir katılımla yürürlüğe girmesinin amaçlandığını gösteriyor. Onay süreçleri ise her ülkenin kendi anayasal prosedürüne, çoğu zaman da parlamento kararına bağlı olduğundan yürürlük için birkaç yıl gerekebilir.

IHR değişiklikleriyle farkı ne?

Pandemi Anlaşması ile 2025'te yürürlüğe giren Uluslararası Sağlık Tüzüğü değişiklikleri sık karıştırılır. Tüzük, alarm ve bildirim sistemini düzenler; “pandemi acil durumu” kavramı da tüzüğe eklenmiştir. Pandemi Anlaşması ise hazırlık, üretim ve erişim üzerine kurulu ayrı bir antlaşmadır. Alarm sisteminin ayrıntıları için PHEIC ve uluslararası halk sağlığı acil durumu yazısına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Türkiye anlaşmayı imzaladı mı?

Anlaşma PABS eki kabul edilmeden imzaya açılmadığı için henüz hiçbir ülkenin imzalaması söz konusu değil. İmza ve onay süreci başladığında Türkiye'nin tutumu resmî kaynaklardan takip edilebilir.

Anlaşma kişisel aşı zorunluluğu getiriyor mu?

Hayır. Metin, DSÖ'ye bireylere veya ülkelere aşı zorunluluğu ya da benzeri tedbirleri dayatma yetkisi tanımıyor; bu tür kararlar ulusal mevzuata bağlıdır.

Tarihteki büyük salgınlar: Kara Veba'dan İspanyol gribine insanlığı değiştiren hastalıklarİlgili HaberTarihteki büyük salgınlar: Kara Veba'dan İspanyol gribine insanlığı değiştiren hastalıklar
Paylaş

Düzeltme ve cevap hakkı — bu haberde şeref ve haysiyetinizi ihlal eden ya da gerçeğe aykırı bir husus olduğunu düşünüyorsanız, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurabilirsiniz.

Haber Merkezi · Editör

Yazar World, 2026 yılında yayın hayatına başladı. Yazar Medya Anonim Şirketi bünyesinde tarafsız, hızlı ve güvenilir haber yayıncılığı faaliyetlerini sürdürüyor.

İlgili Haberler

Yorumlar (0)

Kalan: 500 karakter

Bu habere henüz onaylanmış bir yorum yok. İlk yorumu siz yazın; yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.

Bunlar da İlginizi Çekebilir