İçeriğe geç
22 Kasım 2026 Pazar
Son Dakika
Pankreas Kanserinde Umut Veren Gelişme: Yeni İlaç Dikkat ÇektiCANİK’TEN ABD PAZARINDA TÜRK İMZASI: SAMSUN’DAN DÜNYAYA UZANAN BAŞARI HİKÂYESİEkrem İmamoğlu’nun Diploma İptal Kararı KesinleştiOyuncu Lance Broadway 43 Yaşında Merdiven Boşluğunda Ölü Bulundu170 Ülkede Akıllı Televizyon Alarmı: Türkiye’de 32 Bin Cihaz RiskteMersin’de Uyuşturucu Operasyonu: 24 Şüpheli TutuklandıGalatasaray’dan Stat Değişikliği Sonrası Taraftarlara Üç MüjdeDoktor Pelin Pınar’ın Ölmeden Önceki Son Görüntüleri Ortaya ÇıktıGaziantep’te Uyuşturucu Operasyonu: 52 Şüpheli TutuklandıNadir toprak elementleri neden stratejik? Galyum, germanyum ve kritik mineral rekabetiPankreas Kanserinde Umut Veren Gelişme: Yeni İlaç Dikkat ÇektiCANİK’TEN ABD PAZARINDA TÜRK İMZASI: SAMSUN’DAN DÜNYAYA UZANAN BAŞARI HİKÂYESİEkrem İmamoğlu’nun Diploma İptal Kararı KesinleştiOyuncu Lance Broadway 43 Yaşında Merdiven Boşluğunda Ölü Bulundu170 Ülkede Akıllı Televizyon Alarmı: Türkiye’de 32 Bin Cihaz RiskteMersin’de Uyuşturucu Operasyonu: 24 Şüpheli TutuklandıGalatasaray’dan Stat Değişikliği Sonrası Taraftarlara Üç MüjdeDoktor Pelin Pınar’ın Ölmeden Önceki Son Görüntüleri Ortaya ÇıktıGaziantep’te Uyuşturucu Operasyonu: 52 Şüpheli TutuklandıNadir toprak elementleri neden stratejik? Galyum, germanyum ve kritik mineral rekabeti

BM barış gücü nasıl çalışır? Mavi berelilerin görevleri, kuralları ve sınırları

BM barışı koruma operasyonları nasıl kurulur, askerler nereden gelir, masrafları kim öder ve neden bazı görevler başarısız olur? Mavi berelilerin çalışma ilkelerini ve tarihteki dönüm noktalarını anlattık.

Haber Merkezi
Giriş: · Güncelleme:
Kaynak: Yazar World0 yorum8 dk okuma
Paylaş
BM barış gücü nasıl çalışır? Mavi berelilerin görevleri, kuralları ve sınırları
BM barış gücü nasıl çalışır? Mavi berelilerin görevleri, kuralları ve sınırları Fotoğraf: Yazar World

Sesli Dinle

Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.

BM barışı koruma operasyonları nasıl kurulur, askerler nereden gelir, masrafları kim öder ve neden bazı görevler başarısız olur? Mavi berelilerin çalışma ilkelerini ve tarihteki dönüm noktalarını anlattık.

1956'daki Süveyş Krizi sırasında Kanada Dışişleri Bakanı Lester Pearson, çatışan tarafların arasına tarafsız bir uluslararası kuvvet yerleştirmeyi önerdiğinde bugün bildiğimiz silahlı barış gücü fikri doğdu. BM barış gücü; Güvenlik Konseyi kararıyla kurulan, üye ülkelerin gönderdiği asker, polis ve sivillerden oluşan, ateşkesleri izleyen ve sivilleri korumaya çalışan çok uluslu misyonların genel adıdır.

Barışı koruma, uluslararası örgütlerin sahada en görünür olduğu faaliyettir. İlginç olan, bu aracın BM Şartı'nda açıkça adının geçmemesidir. Dönemin Genel Sekreteri Dag Hammarskjöld, operasyonları şakayla karışık “Altı buçukuncu bölüm” diye tanımlamıştı: Şart'ın barışçıl çözümü düzenleyen VI. Bölümü ile zorlayıcı önlemleri düzenleyen VII. Bölümü arasında bir yer.

Barışı koruma, barışı tesis ve barış inşası

BM terminolojisinde birbirine yakın görünen üç kavram farklı aşamaları anlatır. Barışı tesis (peacemaking), çatışan tarafları arabuluculuk ve müzakereyle bir anlaşmaya getirme çabasıdır. Barışı koruma (peacekeeping), varılan ateşkesin ya da anlaşmanın sahada uygulanmasını gözetir. Barış inşası (peacebuilding) ise çatışmanın yeniden alevlenmemesi için kurumların, ekonominin ve toplumsal uzlaşmanın güçlendirilmesini kapsar. Bunlara bir de barışı zorlama (peace enforcement) eklenir: Tarafların rızası olmadan, Güvenlik Konseyi yetkisiyle kuvvet kullanılmasıdır. Haberlerde bu kavramların karıştırılması, bir misyondan beklenenin gerçekçi olmayan biçimde yükseltilmesine yol açabilir.

Bir barış gücü nasıl kurulur?

  1. Durum değerlendirmesi: BM Sekreterliği, bölgede bir misyonun uygulanabilirliğini inceler ve Güvenlik Konseyi'ne seçenekler sunar.
  2. Güvenlik Konseyi kararı: Misyonun görev tanımı (mandate), büyüklüğü ve süresi bir kararla belirlenir. Bu karar, daimi üyelerden birinin vetosuyla engellenebilir; veto mekanizmasını Güvenlik Konseyi'ndeki veto yetkisini anlattığımız yazıda açıkladık.
  3. Personel temini: BM'nin kendi ordusu yoktur. Asker ve polisler, gönüllü olarak katkı sunan üye devletlerden sağlanır.
  4. Konuşlanma: Ev sahibi devletle misyonun statüsünü düzenleyen bir anlaşma yapılır ve birlikler bölgeye yerleşir.
  5. Yenileme veya sonlandırma: Görev süresi genellikle belirli aralıklarla Konsey tarafından uzatılır.

Üç temel ilke

Barışı koruma operasyonları, onlarca yıllık uygulamayla şekillenen üç ilkeye dayanır:

  • Tarafların rızası: Misyon, çatışmanın ana taraflarının kabulüyle konuşlanır. Rıza ortadan kalkarsa misyonun güvenliği ve etkinliği ciddi biçimde zayıflar.
  • Tarafsızlık: Misyon taraflara eşit mesafededir; ancak tarafsızlık, görev tanımını ihlal eden davranışlar karşısında sessiz kalmak anlamına gelmez.
  • Kuvvetin sınırlı kullanımı: Güç yalnızca meşru müdafaa ve görev tanımının savunulması için kullanılır. Son yıllarda birçok misyona sivilleri korumak için “gerekli tüm araçları kullanma” yetkisi verilmiştir.

Mavi bereliler ne yapar?

İlk misyonlar, ateşkes hatlarını gözlemekten ibaretti. Bugünkü çok boyutlu misyonların görev listesi çok daha uzundur:

Görev alanıÖrnek faaliyet
Ateşkes izlemeAra bölgelerde devriye, ihlallerin raporlanması
Sivillerin korunmasıKamplar ve yerleşimler çevresinde güvenlik
SilahsızlandırmaEski savaşanların silah bırakması ve topluma kazandırılması
Seçim desteğiLojistik ve güvenlik sağlanması
Hukukun üstünlüğüYerel polis, yargı ve cezaevi sistemine destek
İnsani erişimYardım konvoylarının güvenli geçişi

Barış gücünde görev yapan askerler kendi ülkelerinin üniformasını giyer; mavi bere veya mavi kask ile BM amblemi onları tanınır kılar. Disiplin ve ceza yargısı bakımından ise kendi devletlerinin yetkisine tabi kalırlar. Bu durum, görevli personelin suç işlediği vakalarda hesap sorulmasının zorluğu nedeniyle eleştirilere konu olmuştur.

Masrafları kim öder?

Barışı koruma operasyonları, BM'nin olağan bütçesinden ayrı bir bütçeyle finanse edilir. Üye devletlerin katkı payı, ekonomik büyüklüklerini esas alan bir ölçeğe göre belirlenir; Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri, misyonları kurma konusundaki özel sorumlulukları gerekçesiyle daha yüksek oranda katkı yapar. Asker gönderen ülkelere ise personel başına geri ödeme yapılır. Ödemelerin gecikmesi, misyonların zaman zaman bütçe sıkıntısı yaşamasına yol açar. Güncel misyon listesi ve bütçe rakamları için resmî BM Barışı Koruma sitesine bakılmalıdır.

Başarılar ve başarısızlıklar

Barış güçleri 1988'de Nobel Barış Ödülü'ne layık görüldü. Bazı misyonlar, iç savaşlardan çıkan ülkelerde seçimlerin yapılmasına ve kurumların yeniden kurulmasına katkı sağladı. Öte yandan 1994'te Ruanda'da ve 1995'te Bosna'daki Srebrenitsa'da yaşanan katliamlar, yetersiz görev tanımı, sınırlı personel ve siyasi irade eksikliğinin trajik sonuçlarını gösterdi. Bu olaylar sonrası hazırlanan raporlar, misyonlara gerçekçi görev tanımları ve yeterli kaynak verilmesi gerektiği sonucuna vardı.

Bazı misyonlar ise onlarca yıldır sürmektedir. Kıbrıs'taki BM Barış Gücü (UNFICYP) 1964'ten beri adada görev yapar; bu süreklilik, barışı korumanın siyasi çözümün yerini tutamayacağını gösteren örneklerden biri olarak anılır.

Barış gücü ile çok uluslu müdahale farkı

Her uluslararası askeri varlık bir BM barış gücü değildir. Güvenlik Konseyi bazen VII. Bölüm kapsamında belirli devletlere veya bölgesel örgütlere kuvvet kullanma yetkisi verir; bu tür operasyonlar BM komutasında olmaz. Bölgesel ittifakların kolektif savunma mantığını NATO'nun 5. maddesi üzerinden açıkladık. Barış güçlerinin gittiği bölgelerde çoğu zaman bir yaptırım rejimi de bulunur; ikisinin birlikte nasıl işlediğini BM kaynaklı yaptırımların işleyişini anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Bir ülke barış gücünü topraklarından çıkarabilir mi?

Rıza ilkesi gereği ev sahibi devletin misyonun sona ermesini talep etmesi mümkündür. Bu durumda Güvenlik Konseyi, misyonun geri çekilmesine veya dönüştürülmesine karar verir.

Türkiye barışı koruma operasyonlarına katılıyor mu?

Türkiye, farklı dönemlerde BM ve diğer uluslararası barış misyonlarına personel ve kaynak katkısı sağlamıştır. Güncel katkılar için BM'nin resmî istatistiklerine ve Dışişleri Bakanlığı açıklamalarına bakılmalıdır.

Tarihteki büyük salgınlar: Kara Veba'dan İspanyol gribine insanlığı değiştiren hastalıklarİlgili HaberTarihteki büyük salgınlar: Kara Veba'dan İspanyol gribine insanlığı değiştiren hastalıklar
Paylaş

Düzeltme ve cevap hakkı — bu haberde şeref ve haysiyetinizi ihlal eden ya da gerçeğe aykırı bir husus olduğunu düşünüyorsanız, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurabilirsiniz.

Haber Merkezi · Editör

Yazar World, 2026 yılında yayın hayatına başladı. Yazar Medya Anonim Şirketi bünyesinde tarafsız, hızlı ve güvenilir haber yayıncılığı faaliyetlerini sürdürüyor.

İlgili Haberler

Yorumlar (0)

Kalan: 500 karakter

Bu habere henüz onaylanmış bir yorum yok. İlk yorumu siz yazın; yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.

Bunlar da İlginizi Çekebilir