UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne bir yer nasıl girer? Başvurudan karara uzanan süreç
Birleşmiş Milletler'in eğitim, bilim ve kültür kuruluşu UNESCO, Dünya Mirası Listesi ile tanınıyor. Bir alanın listeye girmesi için geçici listeden danışma kuruluşlarının incelemesine uzanan uzun bir yol gerekiyor.

Sesli Dinle
Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.
Birleşmiş Milletler'in eğitim, bilim ve kültür kuruluşu UNESCO, Dünya Mirası Listesi ile tanınıyor. Bir alanın listeye girmesi için geçici listeden danışma kuruluşlarının incelemesine uzanan uzun bir yol gerekiyor.
UNESCO (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü), eğitim, bilim, kültür ve iletişim alanlarında uluslararası iş birliğini geliştirmek için 1945'te kurulan bir BM uzman kuruluşudur; merkezi Paris'tedir. Bir alanın Dünya Mirası Listesi'ne girmesi için önce ülkesinin geçici listesine alınması, ardından kapsamlı bir aday dosyası hazırlanması, bağımsız danışma kuruluşlarınca incelenmesi ve son olarak 21 ülkeden oluşan Dünya Mirası Komitesi'nin onayı gerekir.
UNESCO hangi işleri yapar?
UNESCO'nun kuruluş sözleşmesi 16 Kasım 1945'te Londra'da imzalandı. Sözleşmenin girişindeki "Savaşlar insanların zihninde başladığına göre, barışın savunması da insanların zihninde inşa edilmelidir" cümlesi örgütün varlık nedenini özetler.
- Eğitim: Herkes için nitelikli eğitim hedefi, okuryazarlık programları ve öğretmen yetiştirme.
- Bilim: Okyanus araştırmaları, su kaynakları, biyosfer rezervleri ve jeoparklar.
- Kültür: Dünya Mirası, Somut Olmayan Kültürel Miras ve yaratıcı şehirler ağı.
- İletişim ve bilgi: Basın özgürlüğü, gazetecilerin güvenliği ve belgesel mirasın korunmasına yönelik Dünyanın Belleği programı.
Dünya Mirası Sözleşmesi ne zaman imzalandı?
Dünya Kültürel ve Doğal Mirasın Korunması Sözleşmesi 1972'de kabul edildi. Sözleşmenin doğuşunda, Mısır'da Asvan Barajı nedeniyle sular altında kalacak Ebu Simbel tapınaklarının uluslararası bir kampanyayla taşınması etkili oldu. Bu kampanya, bazı eserlerin tek bir ülkenin değil tüm insanlığın ortak mirası olduğu fikrini güçlendirdi.
Bir alan listeye nasıl girer?
- Geçici liste: Ülke, önümüzdeki yıllarda aday göstermeyi düşündüğü alanları geçici listeye kaydeder. Geçici listede olmayan bir alan aday gösterilemez.
- Aday dosyası: Alanın sınırları, tarihi, korunma durumu ve yönetim planı ayrıntılı biçimde belgelenir. Dosyanın hazırlanması çoğu zaman yıllar sürer.
- Danışma kuruluşlarının incelemesi: Kültürel alanları ICOMOS (Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi), doğal alanları IUCN (Uluslararası Doğayı Koruma Birliği) değerlendirir. Uzmanlar alanı yerinde inceler ve tavsiye raporu hazırlar.
- Komite kararı: Dünya Mirası Komitesi yılda bir kez toplanır ve alanı listeye almaya, dosyanın tamamlanması için geri göndermeye, ertelemeye ya da reddetmeye karar verir.
Seçim kriterleri nelerdir?
Bir alanın "olağanüstü evrensel değer" taşıdığını göstermesi ve on kriterden en az birini karşılaması gerekir. İlk altı kriter kültürel, son dördü doğal değerlerle ilgilidir.
| Tür | Kriterlerin odağı | Örnek |
|---|---|---|
| Kültürel | İnsan yaratıcılığının başyapıtları, uygarlıklara tanıklık, mimari ve yerleşim örnekleri | İstanbul'un Tarihi Alanları |
| Doğal | Olağanüstü doğa olayları, jeolojik süreçler, ekosistemler ve biyolojik çeşitlilik | Galapagos Adaları (Ekvador) |
| Karma | Hem kültürel hem doğal kriterleri karşılayan alanlar | Göreme Milli Parkı ve Kapadokya, Pamukkale-Hierapolis |
Listeye girmek ne sağlar, ne yükler?
Liste, alana uluslararası tanınırlık ve çoğu zaman turizm ilgisi kazandırır. Bazı durumlarda Dünya Mirası Fonu'ndan teknik ve mali destek alınabilir. Buna karşılık ülke, alanı koruma ve düzenli olarak raporlama yükümlülüğü üstlenir. Savaş, kontrolsüz yapılaşma, doğal afet veya aşırı turizm gibi tehditler altındaki alanlar "Tehlike Altındaki Dünya Mirası Listesi"ne alınabilir. Değerini yitiren alanlar listeden çıkarılabilir; bu nadiren yaşanmış olsa da örnekleri vardır.
Sıkça sorulan sorular
UNESCO'nun merkezi nerede?
UNESCO'nun genel merkezi Fransa'nın başkenti Paris'tedir.
Türkiye'nin listeye giren ilk alanları hangileri?
Türkiye'den listeye giren ilk alanlar 1985'te kaydedildi. Bunlar arasında İstanbul'un Tarihi Alanları, Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası ile Göreme Milli Parkı ve Kapadokya bulunur.
Somut olmayan kültürel miras listesi farklı mı?
Evet. 2003 tarihli ayrı bir sözleşmeye dayanır ve gelenekler, el sanatları, müzik, festivaller gibi yaşayan kültürel ifadeleri kapsar.
Bir ülke istediği kadar aday gösterebilir mi?
Hayır. Komite, her yıl değerlendirilecek aday sayısına ve ülke başına kotaya ilişkin kurallar uygular.

Düzeltme ve cevap hakkı — bu haberde şeref ve haysiyetinizi ihlal eden ya da gerçeğe aykırı bir husus olduğunu düşünüyorsanız, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurabilirsiniz.

Yazar World, 2026 yılında yayın hayatına başladı. Yazar Medya Anonim Şirketi bünyesinde tarafsız, hızlı ve güvenilir haber yayıncılığı faaliyetlerini sürdürüyor.
İlgili Haberler




Yorumlar (0)
Bu habere henüz onaylanmış bir yorum yok. İlk yorumu siz yazın; yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.



