Uluslararası Ceza Mahkemesi ile Uluslararası Adalet Divanı arasındaki fark
İkisi de Lahey'de, ikisi de 'uluslararası' ama biri devletler arasındaki davalara, diğeri ağır suçlarla itham edilen kişilere bakıyor. UCM ve UAD'yi kuruluş, yetki ve kararların bağlayıcılığı açısından karşılaştırdık.

Sesli Dinle
Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.
İkisi de Lahey'de, ikisi de 'uluslararası' ama biri devletler arasındaki davalara, diğeri ağır suçlarla itham edilen kişilere bakıyor. UCM ve UAD'yi kuruluş, yetki ve kararların bağlayıcılığı açısından karşılaştırdık.
Uluslararası Adalet Divanı (UAD) devletler arasındaki hukuki uyuşmazlıkları çözen Birleşmiş Milletler'in ana yargı organıdır; Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) ise soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçları ve saldırı suçu ile itham edilen kişileri yargılayan bağımsız bir mahkemedir. Kısacası UAD'de taraflar devletlerdir, UCM'de ise sanık kişilerdir. Her iki kurumun merkezi de Hollanda'nın Lahey kentindedir, ancak kuruluş dayanakları, yetki alanları ve işleyişleri birbirinden tamamen farklıdır.
İki mahkeme arasındaki temel farklar neler?
| Uluslararası Adalet Divanı (UAD) | Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) | |
|---|---|---|
| Kuruluş | 1945, BM Şartı; 1946'da çalışmaya başladı | 1998 Roma Statüsü; 1 Temmuz 2002'de yürürlüğe girdi |
| BM ile ilişkisi | BM'nin altı ana organından biri | BM'den bağımsız; BM ile iş birliği anlaşması var |
| Kimleri yargılar? | Devletleri | Kişileri (devlet başkanları ve komutanlar dahil) |
| Konusu | Sınır, deniz yetki alanı, antlaşma yorumu gibi devletler arası uyuşmazlıklar ve danışma görüşleri | Soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçları, saldırı suçu |
| Yargıç sayısı | 15 yargıç, dokuz yıllık görev | 18 yargıç, dokuz yıllık görev |
| Verdiği karar | Devletlerin hukuki sorumluluğu, tazminat, sınırların belirlenmesi | Hapis cezası, para cezası, mal varlığına el koyma |
| Merkez | Lahey, Barış Sarayı | Lahey |
Uluslararası Adalet Divanı nasıl çalışır?
UAD'nin iki görevi vardır: Devletlerin kendisine getirdiği uyuşmazlıkları uluslararası hukuka göre karara bağlamak ve BM organları ile yetkili uzmanlık kuruluşlarının sorduğu hukuki sorulara danışma görüşü vermek. Divan, bir devlet hakkında ancak o devlet yargı yetkisini kabul etmişse karar verebilir. Bu kabul; özel bir anlaşmayla, bir antlaşmadaki uyuşmazlık hükmüyle ya da Divan'ın zorunlu yargı yetkisini önceden tanıyan bir beyanla olabilir. Divan'ın uyuşmazlıklardaki kararları taraflar için bağlayıcıdır ve temyiz yolu yoktur. Bir taraf karara uymazsa diğer taraf BM Güvenlik Konseyi'ne başvurabilir. Danışma görüşleri ise kural olarak bağlayıcı değildir ama hukuki ağırlıkları büyüktür.
Uluslararası Ceza Mahkemesi nasıl çalışır?
UCM, kalıcı bir uluslararası ceza mahkemesine duyulan ihtiyaç sonucu 1998'de Roma'da kabul edilen Roma Statüsü ile kuruldu. Daha önce Eski Yugoslavya ve Ruanda için BM Güvenlik Konseyi'nin kurduğu geçici ceza mahkemeleri bu ihtiyacın örnekleriydi. UCM'nin temel ilkesi 'tamamlayıcılık'tır: Mahkeme, ancak ilgili devlet suçu gerçekten soruşturmak ve kovuşturmak istemediğinde ya da bunu yapamadığında devreye girer. Yani ulusal yargının yerini almaz, onu tamamlar.
UCM'nin yetkisi hangi durumlarda doğar?
- Suç, Roma Statüsü'ne taraf bir devletin topraklarında işlenmişse,
- Suçun faili taraf bir devletin vatandaşıysa,
- Taraf olmayan bir devlet, belirli bir durum için mahkemenin yetkisini kabul eden bir beyan vermişse,
- BM Güvenlik Konseyi, BM Şartı'nın VII. Bölümü kapsamında bir durumu mahkemeye havale etmişse.
Soruşturmalar taraf devletlerin başvurusu, Güvenlik Konseyi'nin havalesi ya da Savcı'nın ön yargılama dairesinin izniyle kendiliğinden başlatması yoluyla açılabilir. Mahkeme, Roma Statüsü'nün yürürlüğe girdiği 1 Temmuz 2002'den önce işlenen suçlara bakamaz. Gıyabi yargılama yapılmaz; sanığın mahkeme önünde bulunması gerekir. Mahkemenin kendi polis gücü olmadığı için tutuklama kararlarının yerine getirilmesi devletlerin iş birliğine bağlıdır.
Türkiye bu mahkemelerle nasıl bir ilişki içinde?
Türkiye, BM üyesi olduğu için Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'ne kendiliğinden taraftır. Roma Statüsü'ne ise taraf değildir; dolayısıyla UCM'nin Türkiye üzerindeki yetkisi ancak statüde sayılan diğer yollarla, örneğin Güvenlik Konseyi havalesi ya da taraf bir devletin topraklarında işlenen bir suç söz konusu olduğunda gündeme gelebilir.
Sıkça sorulan sorular
UCM ile UAD aynı mahkeme mi?
Hayır. UAD devletler arasındaki uyuşmazlıklara bakan BM organıdır; UCM ise ağır uluslararası suçlarla itham edilen kişileri yargılayan bağımsız bir mahkemedir.
Lahey'deki mahkeme hangisi?
Her iki mahkeme de Lahey'dedir. UAD Barış Sarayı'nda çalışır; UCM'nin ayrı bir binası vardır.
UCM idam cezası verebilir mi?
Hayır. Roma Statüsü'ne göre en ağır ceza ömür boyu hapistir; bunun dışında 30 yıla kadar hapis ve mali cezalar verilebilir.
UAD kararlarına uyulmazsa ne olur?
Karardan lehine sonuç çıkan devlet BM Güvenlik Konseyi'ne başvurabilir; Konsey gerekli gördüğü tavsiye ya da önlemleri kararlaştırabilir.

Düzeltme ve cevap hakkı — bu haberde şeref ve haysiyetinizi ihlal eden ya da gerçeğe aykırı bir husus olduğunu düşünüyorsanız, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurabilirsiniz.

Yazar World, 2026 yılında yayın hayatına başladı. Yazar Medya Anonim Şirketi bünyesinde tarafsız, hızlı ve güvenilir haber yayıncılığı faaliyetlerini sürdürüyor.
İlgili Haberler




Yorumlar (0)
Bu habere henüz onaylanmış bir yorum yok. İlk yorumu siz yazın; yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.



