Türk Devletleri Teşkilatı: Türk Keneşi'nden bugüne üyeler, gözlemciler ve hedefler
2009'da Nahçıvan'da imzalanan anlaşmayla Türk Keneşi adıyla kurulan yapı, 2021'de Türk Devletleri Teşkilatı adını aldı. Beş üye ve üç gözlemci ülkeyle çalışan teşkilatın merkezi İstanbul'da.

Sesli Dinle
Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.
2009'da Nahçıvan'da imzalanan anlaşmayla Türk Keneşi adıyla kurulan yapı, 2021'de Türk Devletleri Teşkilatı adını aldı. Beş üye ve üç gözlemci ülkeyle çalışan teşkilatın merkezi İstanbul'da.
Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), Türk dili konuşan ülkeler arasında siyasi, ekonomik ve kültürel iş birliğini geliştirmek amacıyla kurulmuş hükümetlerarası bir örgüttür. Tam üyeleri Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'dır. Macaristan, Türkmenistan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti gözlemci statüsündedir. Örgüt, 3 Ekim 2009'da imzalanan Nahçıvan Anlaşması ile "Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi" (Türk Keneşi) adıyla kuruldu ve 12 Kasım 2021'de İstanbul Zirvesi'nde bugünkü adını aldı. Sekretaryası İstanbul'dadır.
Türk Keneşi'nden Türk Devletleri Teşkilatı'na nasıl geçildi?
Türk dili konuşan ülkelerin devlet başkanları 1992'den itibaren düzenli zirvelerde bir araya geliyordu. Bu zirve süreci, Nahçıvan Anlaşması ile kurumsal bir çatıya kavuştu. Kurucu üyeler Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan'dı. Özbekistan 2019'da tam üye oldu. 2021'deki İstanbul Zirvesi'nde örgütün adı Türk Devletleri Teşkilatı olarak değiştirildi ve uzun vadeli hedefleri tanımlayan "Türk Dünyası 2040 Vizyonu" kabul edildi.
Üyeler ve gözlemciler kimler?
| Ülke | Statü | Katılım |
|---|---|---|
| Türkiye | Tam üye | 2009 (kurucu) |
| Azerbaycan | Tam üye | 2009 (kurucu) |
| Kazakistan | Tam üye | 2009 (kurucu) |
| Kırgızistan | Tam üye | 2009 (kurucu) |
| Özbekistan | Tam üye | 2019 |
| Macaristan | Gözlemci | 2018 |
| Türkmenistan | Gözlemci | 2021 |
| Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti | Gözlemci | 2022 |
Bazı kaynaklar, Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (ECO) gibi uluslararası kuruluşları da gözlemciler arasında sayar. Gözlemci statüsü, zirvelere ve bazı toplantılara katılma imkânı tanır; ancak tam üyelerin sahip olduğu karar alma haklarını içermez. Tam üyelik için teşkilatın kuruluş belgelerinde öngörülen usule göre mevcut üyelerin onayı gerekir.
Teşkilat nasıl bir yapıyla çalışır?
- Devlet Başkanları Konseyi: En üst karar organıdır; zirveler genellikle yılda bir kez yapılır ve dönem başkanlığı zirveye ev sahipliği yapan ülkeye geçer.
- Dışişleri Bakanları Konseyi: Zirve kararlarını hazırlar ve uygulanmasını izler.
- Kıdemli Memurlar Komitesi: Bakanlar düzeyindeki toplantılara hazırlık yapar.
- Aksakallar Konseyi: Danışma niteliğinde bir organdır.
- Sekretarya: İstanbul'da bulunur ve günlük işleri yürütür.
Hangi alanlarda iş birliği yapılıyor?
Ekonomi ve ticaret, ulaştırma ve gümrük işlemlerinin kolaylaştırılması, enerji, eğitim, turizm, gençlik ve spor, diaspora ve dijitalleşme öne çıkan başlıklardır. Hazar Denizi üzerinden Orta Asya'yı Kafkasya'ya ve Türkiye üzerinden Avrupa'ya bağlayan Orta Koridor, teşkilatın ulaştırma gündeminin merkezinde yer alır. Gümrük süreçlerinin sadeleştirilmesi, demiryolu ve karayolu taşımacılığında ortak belgelerin kullanılması ve sınır geçişlerinin hızlandırılması bu gündemin somut başlıkları arasındadır. Üye ülkeler arasında ortak alfabe, ortak tarih ders kitapları ve terim birliği gibi kültürel projeler de yürütülür. 2023'te kurulan Türk Yatırım Fonu ise ortak ekonomik projeleri finanse etmeyi amaçlar.
TDT ile bağlantılı başka kurumlar var mı?
Türk dünyasında farklı alanlarda çalışan birkaç kardeş kuruluş bulunur. Ankara merkezli TÜRKSOY kültür ve sanat alanında, Bakü merkezli TÜRKPA parlamentolar arası iş birliğinde, Astana merkezli Uluslararası Türk Akademisi bilimsel çalışmalarda faaliyet gösterir. Bakü'deki Türk Kültür ve Miras Vakfı da bu yapılar arasında yer alır.
Sıkça sorulan sorular
Türk Devletleri Teşkilatı'nın merkezi nerede?
Teşkilatın sekretaryası İstanbul'dadır.
Türkmenistan neden tam üye değil?
Türkmenistan, uzun süredir benimsediği daimi tarafsızlık politikası çerçevesinde örgüte 2021'de gözlemci olarak katıldı.
Macaristan neden teşkilatta yer alıyor?
Macaristan, tarihî ve kültürel bağlarını gerekçe göstererek 2018'de gözlemci statüsü aldı.
Türk Keneşi ile Türk Devletleri Teşkilatı aynı örgüt mü?
Evet. Türk Keneşi, 2021'de İstanbul Zirvesi'nde alınan kararla Türk Devletleri Teşkilatı adını aldı.

Düzeltme ve cevap hakkı — bu haberde şeref ve haysiyetinizi ihlal eden ya da gerçeğe aykırı bir husus olduğunu düşünüyorsanız, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurabilirsiniz.

Yazar World, 2026 yılında yayın hayatına başladı. Yazar Medya Anonim Şirketi bünyesinde tarafsız, hızlı ve güvenilir haber yayıncılığı faaliyetlerini sürdürüyor.
İlgili Haberler




Yorumlar (0)
Bu habere henüz onaylanmış bir yorum yok. İlk yorumu siz yazın; yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.



