Nobel ödülleri nasıl verilir? Aday gösterme, seçim komiteleri ve 50 yıllık gizlilik
Alfred Nobel'in vasiyetiyle 1901'den beri verilen Nobel ödülleri için kimse kendini aday gösteremiyor. Her alanın ayrı bir seçici kurumu, aday listelerinin ise yarım asır boyunca açıklanmayan bir gizliliği var.

Sesli Dinle
Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.
Alfred Nobel'in vasiyetiyle 1901'den beri verilen Nobel ödülleri için kimse kendini aday gösteremiyor. Her alanın ayrı bir seçici kurumu, aday listelerinin ise yarım asır boyunca açıklanmayan bir gizliliği var.
Nobel ödülleri, İsveçli kimyager ve mucit Alfred Nobel'in 1895 tarihli vasiyeti uyarınca 1901'den beri fizik, kimya, fizyoloji veya tıp, edebiyat ve barış dallarında verilir; 1969'dan itibaren İsveç Merkez Bankası'nın kurduğu ekonomi ödülü de bunlara eklenmiştir. Her dalın kazananını ayrı bir kurum seçer. Adaylar yalnızca davet edilen akademisyenler, önceki ödül sahipleri ve belirli kurum temsilcileri tarafından gösterilebilir; kimse kendini aday gösteremez. Aday listeleri 50 yıl boyunca gizli tutulur.
Alfred Nobel ödülleri neden vasiyet etti?
Dinamitin mucidi olarak büyük bir servet edinen Alfred Nobel, 1896'da hayatını kaybetti. Vasiyetinde servetinin büyük kısmının bir fon olarak yatırılmasını ve gelirinin her yıl "bir önceki yıl insanlığa en büyük faydayı sağlayanlara" ödül olarak dağıtılmasını istedi. Bu iradeyi yerine getirmek için 1900'de Nobel Vakfı kuruldu ve ilk ödüller 1901'de verildi.
Hangi ödülü hangi kurum veriyor?
| Ödül | Seçici kurum | Tören yeri |
|---|---|---|
| Fizik | İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi | Stockholm |
| Kimya | İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi | Stockholm |
| Fizyoloji veya Tıp | Karolinska Enstitüsü Nobel Meclisi | Stockholm |
| Edebiyat | İsveç Akademisi | Stockholm |
| Barış | Norveç Nobel Komitesi | Oslo |
| Ekonomi | İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi | Stockholm |
Ekonomi ödülünün resmi adı "Alfred Nobel Anısına İsveç Merkez Bankası İktisat Bilimleri Ödülü"dür. Vasiyette yer almadığı için teknik olarak klasik Nobel ödüllerinden ayrı sayılır, ancak aynı kurallar ve aynı törenle verilir. Barış ödülünün Norveç'te verilmesi de Nobel'in vasiyetindeki tercihe dayanır; Norveç Nobel Komitesi'nin beş üyesini Norveç parlamentosu seçer.
Aday gösterme ve seçim süreci nasıl işliyor?
- Davet mektupları: Her yılın sonbaharında seçici kurumlar, aday göstermeye yetkili binlerce kişiye davet gönderir. Bunlar arasında üniversite profesörleri, akademi üyeleri, önceki ödül sahipleri ve barış ödülü için parlamenterler ile hükümet üyeleri bulunur.
- Son başvuru: Aday önerileri genellikle 31 Ocak'a kadar ulaştırılmalıdır.
- Değerlendirme: Nobel komiteleri adayları daraltır, gerektiğinde dış uzmanlardan görüş alır ve kısa liste hazırlar.
- Karar: Nihai karar, sonbaharda ilgili kurumun oylamasıyla alınır ve ekim ayında açıklanır. Karara itiraz edilemez.
Ödüllerin değişmeyen kuralları neler?
- Bir ödül en fazla üç kişi arasında paylaştırılabilir.
- Barış ödülü kişilere olduğu kadar kuruluşlara da verilebilir; diğer dallarda yalnızca kişiler ödüllendirilir.
- 1974'ten beri ödül ölümünden sonra verilmez. Ancak kazanan, karar açıklandıktan sonra hayatını kaybederse ödül geçerli kalır.
- Aday gösterme bilgileri 50 yıl süreyle açıklanmaz.
- Uygun bir aday bulunmadığı yıllarda ödül verilmeyebilir.
Tören neden 10 Aralık'ta yapılıyor?
Ödül törenleri, Alfred Nobel'in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık'ta düzenlenir. Kazananlar törende bir altın madalya, bir diploma ve para ödülünü belgeleyen bir belge alır. Ödül sahipleri tören öncesinde kendi alanlarında bir Nobel konferansı verir.
Sıkça sorulan sorular
Bir kişi kendini Nobel'e aday gösterebilir mi?
Hayır. Kendi kendini aday gösterme kabul edilmez; adaylık yalnızca davet edilen yetkili kişiler tarafından yapılabilir.
Türkiye doğumlu Nobel ödüllü isimler kimler?
Orhan Pamuk 2006'da edebiyat, Aziz Sancar 2015'te kimya ödülünü aldı. Türkiye doğumlu iktisatçı Daron Acemoğlu ise 2024 ekonomi ödülünü paylaşan isimler arasında yer aldı.
Matematik dalında Nobel var mı?
Hayır. Nobel'in vasiyetinde matematik yer almaz. Matematikte en prestijli ödüller arasında Fields Madalyası ve Abel Ödülü sayılır.
Nobel ödülü geri alınabilir mi?
Nobel Vakfı'nın kurallarına göre verilen bir ödül geri alınmaz.

Düzeltme ve cevap hakkı — bu haberde şeref ve haysiyetinizi ihlal eden ya da gerçeğe aykırı bir husus olduğunu düşünüyorsanız, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurabilirsiniz.

Yazar World, 2026 yılında yayın hayatına başladı. Yazar Medya Anonim Şirketi bünyesinde tarafsız, hızlı ve güvenilir haber yayıncılığı faaliyetlerini sürdürüyor.
İlgili Haberler




Yorumlar (0)
Bu habere henüz onaylanmış bir yorum yok. İlk yorumu siz yazın; yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.



