İçeriğe geç
22 Kasım 2026 Pazar
Son Dakika
Pankreas Kanserinde Umut Veren Gelişme: Yeni İlaç Dikkat ÇektiCANİK’TEN ABD PAZARINDA TÜRK İMZASI: SAMSUN’DAN DÜNYAYA UZANAN BAŞARI HİKÂYESİEkrem İmamoğlu’nun Diploma İptal Kararı KesinleştiOyuncu Lance Broadway 43 Yaşında Merdiven Boşluğunda Ölü Bulundu170 Ülkede Akıllı Televizyon Alarmı: Türkiye’de 32 Bin Cihaz RiskteMersin’de Uyuşturucu Operasyonu: 24 Şüpheli TutuklandıGalatasaray’dan Stat Değişikliği Sonrası Taraftarlara Üç MüjdeDoktor Pelin Pınar’ın Ölmeden Önceki Son Görüntüleri Ortaya ÇıktıGaziantep’te Uyuşturucu Operasyonu: 52 Şüpheli TutuklandıNadir toprak elementleri neden stratejik? Galyum, germanyum ve kritik mineral rekabetiPankreas Kanserinde Umut Veren Gelişme: Yeni İlaç Dikkat ÇektiCANİK’TEN ABD PAZARINDA TÜRK İMZASI: SAMSUN’DAN DÜNYAYA UZANAN BAŞARI HİKÂYESİEkrem İmamoğlu’nun Diploma İptal Kararı KesinleştiOyuncu Lance Broadway 43 Yaşında Merdiven Boşluğunda Ölü Bulundu170 Ülkede Akıllı Televizyon Alarmı: Türkiye’de 32 Bin Cihaz RiskteMersin’de Uyuşturucu Operasyonu: 24 Şüpheli TutuklandıGalatasaray’dan Stat Değişikliği Sonrası Taraftarlara Üç MüjdeDoktor Pelin Pınar’ın Ölmeden Önceki Son Görüntüleri Ortaya ÇıktıGaziantep’te Uyuşturucu Operasyonu: 52 Şüpheli TutuklandıNadir toprak elementleri neden stratejik? Galyum, germanyum ve kritik mineral rekabeti

Gavi Aşı İttifakı nedir? Yoksul ülkelerde çocuk aşılarını nasıl finanse ediyor?

2000 yılında kurulan Gavi, düşük gelirli ülkelerde çocukların rutin aşılara erişimini finanse eden kamu-özel ortaklığıdır. Ortak finansman modelini, aşı pazarına etkisini ve eleştirileri anlattık.

Haber Merkezi
Giriş:
Kaynak: Yazar World0 yorum8 dk okuma
Paylaş
Gavi Aşı İttifakı nedir? Yoksul ülkelerde çocuk aşılarını nasıl finanse ediyor?
Gavi Aşı İttifakı nedir? Yoksul ülkelerde çocuk aşılarını nasıl finanse ediyor? Fotoğraf: Yazar World

Sesli Dinle

Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.

2000 yılında kurulan Gavi, düşük gelirli ülkelerde çocukların rutin aşılara erişimini finanse eden kamu-özel ortaklığıdır. Ortak finansman modelini, aşı pazarına etkisini ve eleştirileri anlattık.

Gavi, Aşı İttifakı, düşük gelirli ülkelerde çocukların hayat kurtaran aşılara erişimini artırmak için 2000 yılında kurulan uluslararası bir kamu-özel ortaklığıdır. Hükümetler, Dünya Sağlık Örgütü, UNICEF, Dünya Bankası, özel vakıflar ve aşı üreticileri bu ittifakın içinde yer alır. Gavi aşıyı kendisi üretmez; parasını toplar, toplu alımla fiyatı düşürür ve ülkelere ulaştırılmasını finanse eder. Gavi, küresel sağlık mimarisindeki aşı ittifaklarının en eskisi ve en büyüklerinden biridir. Bu yazıda kurumun nasıl çalıştığını ve neden sık sık tartışıldığını anlatıyoruz.

Gavi neden kuruldu?

1990'ların sonunda zengin ülkelerde rutin hâle gelen birçok yeni aşı, yüksek fiyatları nedeniyle yoksul ülkelere yıllarca ulaşamıyordu. Üreticiler küçük ve öngörülemeyen pazarlar için kapasite ayırmakta isteksizdi; düşük gelirli ülkelerin sağlık bütçeleri ise yeni aşıları karşılayamıyordu. Gavi, bu kısır döngüyü kırmak için Ocak 2000'de İsviçre'deki Dünya Ekonomik Forumu toplantısında duyuruldu. Davos toplantılarının işleyişini Dünya Ekonomik Forumu'nun yapısı yazımızda anlatmıştık.

Kurucu ortaklar arasında Dünya Sağlık Örgütü, UNICEF, Dünya Bankası ve Bill ve Melinda Gates Vakfı bulunuyordu. Ortak yapı sayesinde her kurum kendi uzmanlığını getirdi: DSÖ teknik standartları ve aşı ön yeterliliğini, UNICEF satın alma ve lojistiği, Dünya Bankası finansal araçları üstlendi.

Gavi nasıl çalışır? Ortak finansman modeli

Gavi'nin en ayırt edici özelliği, desteğin kalıcı bir yardım değil, adım adım devredilen bir yük olarak tasarlanmasıdır. Model kabaca şu aşamalardan oluşur:

  1. Başlangıç desteği: Kişi başı geliri belirli bir eşiğin altındaki ülkeler Gavi desteğine başvurabilir. Ülke, aşı maliyetinin küçük bir bölümünü kendi bütçesinden öder.
  2. Hazırlık aşaması: Ülkenin geliri arttıkça ödediği pay da yükselir.
  3. Hızlandırılmış geçiş: Gelir eşiğini aşan ülke, birkaç yıl içinde aşı maliyetinin tamamını üstlenmeye hazırlanır.
  4. Tam devir: Ülke artık aşıyı kendi bütçesiyle, çoğu zaman Gavi'nin pazarlıkla düşürdüğü fiyatlardan almaya devam eder.

Bu modelin amacı, ülkelerin aşılamayı kalıcı olarak sahiplenmesini sağlamaktır. Gavi desteğinden çıkan ülkelerin sayısı, modelin başarı ölçütlerinden biri olarak gösterilir.

Aşı pazarını şekillendirme

Gavi, düzinelerce ülkenin talebini tek bir büyük ve öngörülebilir siparişe dönüştürür. Bu sayede üreticiler kapasite yatırımı yapmaya ikna olur ve birim fiyatlar düşer. Pnömokok aşısı için uygulanan “ileri piyasa taahhüdü”, üreticilere gelecekteki alımı önceden garanti ederek yoksul ülkelere uygun fiyatlı aşı üretimini teşvik eden bir yöntem olarak öne çıktı. Satın alma ve teslimatta ise çoğunlukla UNICEF devreye girer.

Hangi aşılar destekleniyor?

Gavi'nin portföyü zaman içinde genişledi. Başlıca alanlar şöyle özetlenebilir:

AlanÖrnekler
Rutin çocukluk aşılarıBeşli karma aşı, pnömokok, rotavirüs, kızamık-kızamıkçık
Ergen sağlığıHPV aşısı
Salgın müdahalesiEbola, kolera ve sarı humma gibi hastalıklar için acil aşı stokları
Yeni aşılarSıtma aşısının Afrika ülkelerinde yaygınlaştırılması

Gavi, kuruluşundan bu yana 1 milyardan fazla çocuğun aşılanmasına destek olduğunu açıklıyor. Hangi aşının hangi yaşta yapılacağı ise her ülkenin kendi aşı takvimine bağlıdır; Türkiye'deki güncel takvim için Sağlık Bakanlığı ve aile hekimleri başvurulacak adreslerdir.

Finansman nereden geliyor?

Gavi bütçesinin büyük kısmı bağışçı hükümetlerden ve özel vakıflardan gelir. Kaynaklar genellikle beş yıllık stratejik dönemler için düzenlenen bağış konferanslarında toplanır. 2026–2030 dönemi için Haziran 2025'te yapılan konferansta toplanan taahhütler hedeflenen tutarın altında kaldı; bazı büyük bağışçıların desteğini azaltması, ittifakı programlarını önceliklendirmeye zorladı. Güncel finansman durumu Gavi'nin yıllık raporlarından takip edilebilir.

Başarı nasıl ölçülür?

Gavi'nin performansı yalnızca dağıtılan doz sayısıyla değil, bir dizi göstergeyle değerlendirilir. Bunların başında, desteklenen ülkelerde temel çocukluk aşılarının üç dozunu tamamlayan çocukların oranı gelir. Ayrıca hiç aşı almamış, yani “sıfır doz” olarak adlandırılan çocukların sayısındaki azalma son yıllarda öncelikli hedeflerden biri hâline geldi. Bu çocuklar genellikle çatışma bölgelerinde, kentlerin yoksul çeperlerinde veya ulaşılması zor kırsal alanlarda yaşıyor.

Diğer ölçütler arasında aşı fiyatlarındaki düşüş, desteği tamamlayıp kendi programını finanse eder hâle gelen ülke sayısı ve salgın dönemlerinde acil aşı stoklarının ne kadar hızla sevk edilebildiği sayılabilir. Bağımsız değerlendirmeler ise aşı kapsamının artmasında Gavi'nin katkısını genel olarak olumlu bulurken, kazanımların sürdürülebilirliği konusunda uyarılarda bulunuyor. Özellikle sağlık çalışanı açığı ve soğuk zincir altyapısı zayıf olan ülkelerde, aşının ülkeye ulaşması ile çocuğa ulaşması arasındaki mesafe hâlâ büyük.

Eleştiriler ve tartışmalar

  • Dikey program eleştirisi: Belirli aşılara odaklanmanın, birinci basamak sağlık sistemlerinin bütüncül gelişimini ikinci plana itebileceği tartışılıyor.
  • Orta gelirli ülkeler: Desteği sona eren ama aşı fiyatlarını karşılamakta zorlanan ülkelerde aşılama oranlarının düşme riski bulunuyor.
  • Özel sektörün ağırlığı: Vakıfların ve üreticilerin karar mekanizmalarındaki rolü, hesap verebilirlik açısından sorgulanıyor.

Gavi, COVID-19 döneminde CEPI, DSÖ ve UNICEF ile birlikte COVAX mekanizmasının da yürütücülerinden biriydi. O deneyimin değerlendirmesi için: COVAX neden beklentileri tam karşılayamadı?

Sık sorulan sorular

Türkiye Gavi desteği alıyor mu?

Türkiye, kişi başı geliri Gavi'nin destek eşiğinin üzerinde olan bir ülkedir ve aşılarını kendi ulusal programı üzerinden temin eder.

Gavi aşıları kendisi mi üretiyor?

Hayır. Gavi bir üretici değildir; aşıları farklı ülkelerdeki üreticilerden, çoğunlukla UNICEF aracılığıyla toplu olarak satın alır. Ürettiği şey, öngörülebilir talep ve finansmandır.

Gavi bir BM kuruluşu mu?

Hayır. Gavi, merkezi Cenevre'de bulunan bağımsız bir uluslararası kuruluştur; BM kuruluşları ise ittifakın ortakları arasında yer alır.

Pankreas Kanserinde Umut Veren Gelişme: Yeni İlaç Dikkat Çektiİlgili HaberPankreas Kanserinde Umut Veren Gelişme: Yeni İlaç Dikkat Çekti
Paylaş

Düzeltme ve cevap hakkı — bu haberde şeref ve haysiyetinizi ihlal eden ya da gerçeğe aykırı bir husus olduğunu düşünüyorsanız, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurabilirsiniz.

Haber Merkezi · Editör

Yazar World, 2026 yılında yayın hayatına başladı. Yazar Medya Anonim Şirketi bünyesinde tarafsız, hızlı ve güvenilir haber yayıncılığı faaliyetlerini sürdürüyor.

İlgili Haberler

Yorumlar (0)

Kalan: 500 karakter

Bu habere henüz onaylanmış bir yorum yok. İlk yorumu siz yazın; yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.

Bunlar da İlginizi Çekebilir