Birleşmiş Milletler nasıl işler? Altı ana organ ve karar süreci
1945'te kurulan Birleşmiş Milletler, 193 üye devleti bir araya getiren en geniş uluslararası örgüt. Genel Kurul'dan Güvenlik Konseyi'ne, örgütün ana organlarının ne iş yaptığını ve kararların nasıl alındığını anlattık.

Sesli Dinle
Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.
1945'te kurulan Birleşmiş Milletler, 193 üye devleti bir araya getiren en geniş uluslararası örgüt. Genel Kurul'dan Güvenlik Konseyi'ne, örgütün ana organlarının ne iş yaptığını ve kararların nasıl alındığını anlattık.
Birleşmiş Milletler (BM), uluslararası barış ve güvenliği korumak, ülkeler arasında dostça ilişkiler geliştirmek ve ekonomik, sosyal ve insani sorunlarda iş birliğini sağlamak için 24 Ekim 1945'te kurulan hükümetler arası örgüttür. 193 üye devleti bulunur, merkezi New York'tadır. Örgüt, kurucu belgesi olan BM Şartı'na göre altı ana organ üzerinden çalışır; kararların bağlayıcılığı ise hangi organın karar aldığına göre değişir.
Birleşmiş Milletler neden ve nasıl kuruldu?
İkinci Dünya Savaşı'nın yıkımı, Birinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan Milletler Cemiyeti'nin savaşları önleyememesi ve büyük güçlerin yeni bir düzen arayışı BM'nin doğuşunu hazırladı. BM Şartı, 26 Haziran 1945'te San Francisco Konferansı'nda imzalandı. Şart, Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesi ve imzacı devletlerin çoğunluğu tarafından onaylanınca 24 Ekim 1945'te yürürlüğe girdi. Bu tarih her yıl Birleşmiş Milletler Günü olarak anılır. Türkiye, örgütün kurucu üyeleri arasındadır.
BM'nin altı ana organı hangileri?
BM Şartı örgütün yapısını altı ana organ üzerine kurar. Her birinin görev alanı farklıdır:
| Organ | Temel görevi |
|---|---|
| Genel Kurul | Tüm üyelerin eşit oyla temsil edildiği müzakere organı; bütçeyi onaylar, tavsiye kararları alır |
| Güvenlik Konseyi | Uluslararası barış ve güvenliğin korunmasından birincil sorumlu organ; bağlayıcı karar alabilir |
| Ekonomik ve Sosyal Konsey (ECOSOC) | Ekonomik, sosyal ve çevresel konularda koordinasyon ve politika önerileri |
| Vesayet Konseyi | Vesayet altındaki toprakların bağımsızlık sürecini izledi; son toprak olan Palau'nun 1994'te bağımsızlığıyla faaliyetlerini askıya aldı |
| Uluslararası Adalet Divanı | Devletler arasındaki hukuki uyuşmazlıkları çözen yargı organı; merkezi Lahey'dedir |
| Sekreterlik | Örgütün günlük işlerini yürüten idari yapı; başında Genel Sekreter bulunur |
Genel Kurul'da kararlar nasıl alınır?
Genel Kurul'da her üye devletin bir oyu vardır; nüfus ya da ekonomik büyüklük fark etmez. Barış ve güvenlik, yeni üye kabulü ve bütçe gibi önemli konularda üçte iki çoğunluk, diğer konularda salt çoğunluk aranır. Genel Kurul kararları kural olarak tavsiye niteliğindedir; yani devletleri hukuken bağlamaz ama uluslararası kamuoyunun görüşünü yansıttığı için siyasi ağırlık taşır. Genel Kurul her yıl eylül ayında New York'ta toplanan olağan oturumuyla bilinir.
Güvenlik Konseyi'ni diğer organlardan ayıran ne?
Güvenlik Konseyi, üye devletleri bağlayan karar alabilen tek BM organıdır. 15 üyeden oluşur: ABD, Birleşik Krallık, Çin, Fransa ve Rusya daimi üyedir; geri kalan 10 üye Genel Kurul tarafından iki yıllığına seçilir. Konsey yaptırım uygulayabilir, barışı koruma operasyonu kurabilir ve son çare olarak askeri güç kullanılmasına izin verebilir. Daimi üyelerin veto yetkisi, Konsey'in işleyişini belirleyen en tartışmalı unsurdur.
Genel Sekreter nasıl seçilir?
Genel Sekreter, Güvenlik Konseyi'nin tavsiyesi üzerine Genel Kurul tarafından atanır. Görev süresi beş yıldır ve yenilenebilir. Bu süreçte daimi üyelerin vetosu da geçerli olduğu için adayın beş daimi üyenin hiçbirinin itirazıyla karşılaşmaması gerekir. Genel Sekreter örgütün baş idari görevlisidir; barışı tehdit eden durumları Güvenlik Konseyi'nin dikkatine sunma yetkisi de vardır.
BM sistemi yalnızca bu organlardan mı oluşur?
Hayır. BM sistemi; Dünya Sağlık Örgütü, UNESCO, Uluslararası Çalışma Örgütü ve Gıda ve Tarım Örgütü gibi uzmanlık kuruluşlarını, UNICEF ve BM Mülteciler Yüksek Komiserliği gibi fon ve programları da kapsar. Uzmanlık kuruluşlarının kendi üyelik yapıları, bütçeleri ve yönetim organları vardır; ECOSOC aracılığıyla BM ile ilişkilendirilirler. Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası da teknik olarak BM sisteminin uzmanlık kuruluşları arasında sayılır, ancak oy yapıları farklıdır.
BM'nin bütçesi nereden gelir?
Örgütün olağan bütçesi üye devletlerin zorunlu aidatlarıyla karşılanır. Her ülkenin payı, ödeme gücünü esas alan ve Genel Kurul'un belirlediği bir ölçeğe göre hesaplanır. Barışı koruma operasyonlarının ayrı bir bütçesi vardır. Pek çok fon ve program ise büyük ölçüde gönüllü bağışlarla çalışır.
Sıkça sorulan sorular
BM'nin kaç üyesi var?
Birleşmiş Milletler'in 193 üye devleti bulunur. Vatikan ve Filistin ise üye olmayan gözlemci devlet statüsündedir.
BM kararları bağlayıcı mıdır?
Güvenlik Konseyi'nin BM Şartı'nın VII. Bölümü kapsamında aldığı kararlar bağlayıcıdır. Genel Kurul kararları ise kural olarak tavsiye niteliğindedir.
BM'nin resmi dilleri hangileri?
Arapça, Çince, İngilizce, Fransızca, Rusça ve İspanyolca olmak üzere altı resmi dil vardır.
BM'nin merkezi nerede?
Genel merkez New York'tadır. Cenevre, Viyana ve Nairobi'de de büyük BM ofisleri bulunur.

Düzeltme ve cevap hakkı — bu haberde şeref ve haysiyetinizi ihlal eden ya da gerçeğe aykırı bir husus olduğunu düşünüyorsanız, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurabilirsiniz.

Yazar World, 2026 yılında yayın hayatına başladı. Yazar Medya Anonim Şirketi bünyesinde tarafsız, hızlı ve güvenilir haber yayıncılığı faaliyetlerini sürdürüyor.
İlgili Haberler




Yorumlar (0)
Bu habere henüz onaylanmış bir yorum yok. İlk yorumu siz yazın; yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.



